Stanisław Aronson fot. materiały prasowe

Historia zawarta w książce Patrycji Bukalskiej obrazuje los człowieka, który ma poczucie, że walką wypełniał życiową powinność. To los Żyda, który przetrwał okupację w Polsce i, mimo bolesnych doświadczeń, zachował piękne wspomnienia o życiu tutaj.

W ewidencji tzw. Kolegium A Kedywu Okręgu Warszawskiego Armii Krajowej, z datą z ostatnich dni przed wybuchem powstania warszawskiego, bohater tej książki figuruje pod kryptonimem Rysiek. W rubryce, gdzie powinna być data wstąpienia do Armii Krajowej, widnieje luty 1943 roku.

Kilka dni wcześniej, po ukończeniu III klasy kursu młodszych dowódców, rozkazem podpisanym przez komendanta Okręgu Warszawskiego AK Antoniego Chruściela, starszy strzelec z cenzusem Rysiek został mianowany kapralem podchorążym. W rozkazie tym miał wpisaną fałszywą datę urodzenia – wrzesień 1924. W rzeczywistości urodził się w maju 1925 roku. Gdy więc wstępował do Armii Krajowej, nie miał jeszcze 18 lat. Tuż przed wybuchem powstania warszawskiego, w którym został ciężko ranny, skończył 19 lat. A miał już wtedy za sobą pobyt we Lwowie pod sowiecką okupacją, warszawskie getto i ucieczkę z transportu do obozu w Treblince.

W kolejnych latach pełnił służbę w II Korpusie Polskim generała Władysława Andersa we Włoszech oraz brał udział w kilku wojnach państwa Izrael. Oto skrót jego obfitej w historyczne wydarzenia biografii.

„Stanisław Aronson pozostaje postacią tyleż imponującą, co zagadkową. Jego siła i zdecydowanie, z jakim radził sobie w sytuacjach zdawałoby się bez wyjścia, będą dla mnie zawsze źródłem podziwu i własnej inspiracji” – mówi autorka książki. Patrycja Bukalska, dziennikarka „Tygodnika Powszechnego”, współpracuje z Muzeum Powstania Warszawskiego i Archiwum Historii. Spisywała relacje wielu powstańców. Pozwoliło jej to na wnikliwe ujęcie tematu w książce o Stanisławie Aronsonie, którą starsi czytelnicy przeczytają jako wspomnienie, a młodsi dzięki niej zrozumieją, na czym polegało Podziemie, konspiracja i działalność AK.

Książka o wojennych przyjaźniach
Rozmowa ze Stanisławem Aronsonem o Ryśku z Kedywu

◗ Jak doszło do powstania książki?

Kilka lat temu spotkałem się z panią Patrycją Bukalską, która postanowiła opisać moje wspomnienia w artykule. Ukazały się one jesienią 2004 roku w „Tygodniku Powszechnym”. Na tym jednak nasza rozmowa się nie skończyła. Spotykaliśmy się potem podczas każdej mojej wizyty w Polsce i tworzyliśmy książkę.

◗ Czy to jest Pana biografia?

Nie, jest to opowieść o wojennych przyjaźniach. Nasz zespół bojowy był jedną rodziną. Z grupy moich wojennych przyjaciół ostało się tylko kilku. Po 65 latach wciąż utrzymuję z nimi ożywione kontakty, a wspominam ze wzruszeniem wszystkich.

◗ Jak zachowało się w Pana pamięci powstanie warszawskie?

Nie było zdarzeniem, które ukształtowało moje życie. Uczyniła to walka w Podziemiu, budowanie oporu przeciw Niemcom. W 1944 roku jednak przeżywałem powstanie tak samo silnie jak inni. Z perspektywy czasu nabrałem do niego dystansu. Dziś oceniam je jako tragedię.