Jestem matką, która przez lata samotnie wychowywała syna. Mój mąż odszedł od nas, gdy syn miał zaledwie dziesięć lat. Widziałam, że brakuje mu ojca. Obecnie syn ma dwadzieścia kilka lat. Życie mu się nie układa. Po kilku latach małżeństwa, zawartego przypadkowo, żona odeszła z dzieckiem. Przez parę miesięcy mieszkał z inną kobietą, ale ostatnio od niej odszedł. Czuje się tą sytuacją upokorzony. Teraz często mnie odwiedza, ale nierzadko zachowuje się wobec mnie nieludzko. Rani mnie swoimi uwagami na temat mojej wiary. Zupełnie go nie poznaję. Bardzo mnie boli jego zachowanie. Modlę się za niego. Zaczynam rozumieć, że byłam dla niego za dobra.

Człowiek nigdy nie jest dla bliźniego „za dobry” i nie można mówić o nadmiarze dobroci. Matka „za dobra” – jak w tym przypadku – to zastępująca syna w tym, co powinien zrobić on sam; ponosząca odpowiedzialność, którą on sam powinien ponosić. I choć nadmierne poświęcanie się matek należy uszanować, to jednak jest ono bardziej wyrazem kobiecej słabości niż rzeczywistej ofiary. Matka, która wychowuje samotnie syna, powinna nie tylko obdarzać go macierzyńskim uczuciem pełnym ciepła, ale też dawać mu ojcowskie wsparcie i siłę. Kiedy syn ma dwadzieścia kilka lat, błędów wychowawczych nie da się już naprawić.

To raniące matkę zachowanie dorosłego syna jest niewątpliwie swoistym odgrywaniem się na niej za jego własne niepowodzenia i życiowe klęski. Ponieważ w swej męskiej dumie nie umie uznać swoich błędów, usiłuje przerzucić odpowiedzialność za nie na innych, zwłaszcza na matkę. Jego zachowanie to swoiste ujście dla gniewu na siebie samego. Nie zdaje sobie jednak sprawy, że takim zachowaniem rani bardziej siebie niż matkę.

Matka nie może zachowywać się biernie i nie powinna litować się nad „biednym synkiem”. Jej pasywność może jedynie rozpalać nieracjonalny, bezmyślny gniew wobec niej. Syn usiłuje zranić matkę w miejscu, które dla niej jest najważniejsze i najdroższe: w jej wierze. To bardzo „nieładne” i niemęskie zachowanie. Niedobrze, jeśli matka ukrywa takie jego postawy i zachowania. Powinna postępować wręcz odwrotnie – otwarcie mówić, na przykład innym członkom rodziny, o brutalności syna, aby zawstydzić go i dać mu do myślenia. Może mu też uświadamiać, że ranienie osób bliskich, a bezbronnych, to wyraz słabości.

Jeżeli matka – pomimo popełnionych błędów – wychowywała syna szczerze, przekazane wartości gdzieś w nim tkwią, choć może chwilowo zostały zagłuszone. Nie powinna tracić nadziei. Skoro syn odwiedza matkę, znaczy to, że chciałby uzyskać od niej wsparcie i pomoc, ale nie stać go choćby na odrobinę skruchy i pokory, aby o nie poprosić. Od matki w tej sytuacji wymagana jest wręcz boska cierpliwość i wielka odwaga. Powinna dać synowi do zrozumienia, że nie boi się jego brutalności.

I choć matka może robić sobie rachunek sumienia z popełnionych błędów wychowawczych, to jednak nie powinna się zbytnio na nich koncentrować. To nie ona jest odpowiedzialna za nieudane życie syna i za jego frustracje.

Józef Augustyn SJ - rekolekcjonista, kierownik duchowy, redaktor naczelny kwartalnika „Życie Duchowe”, profesor Wyższej Szkoły Filozoficzno-Pedagogicznej „Ignatianum” w Krakowie. Autor ponad czterdziestu książek z zakresu duchowości i pedagogiki chrześcijańskiej.