fot. EAST NEWS

Moją ulubioną książką dzieciństwa była Ronja, córka zbójnika Astrid Lindgren. Utożsamiałam się ze zbójnicką córką. Przenosiłam się w świat pełen Mgławic i Wietrzydeł. Bałam się Diabelskiej Czeluści. Rozumiałam, dlaczego Ronja wyprowadza się do lasu. Ja też bym tak postąpiła. A teraz książkami Astrid Lindgren zaczytują się moje dzieci, choć również i w wielu nowych pozycjach duńskich, szwedzkich czy fińskich współczesnych pisarzy znajdują fascynujące historie.

Paluszek wraca do domu

Świat pokazany z perspektywy dziecka ma w książkach skandynawskich autorów różne odcienie. Czytelnicy są traktowani poważnie, toteż oprócz radosnych przygód mają do czynienia z bólem, samotnością, a nawet śmiercią. Dzieciństwo nie jest tylko beztroskie. Zdarza się, że maluchy dźwigają ciężary ponad ich miarę. Skandynawskie lektury pomagają im oswoić smutek, znaleźć pocieszenie i rozwiązanie. I, co istotne – nie ma w nich nachalnej dydaktyki. Jest za to wszystko, co ważne i z czym dziecko styka się w życiu. I tak na przykład Paluszek, bohater Cudownej podróży Selmy Lagerlőf, wraca do domu i staje się lepszy. W drodze doświadcza jednak wielu nieraz bolesnych przeżyć. Bertil, główny bohater książki Ulfa Starka Czy umiesz gwizdać, Joanno?, chciałby mieć dziadka, więc kolega prowadzi go do domu starców. Bez nadęcia i patosu opowiadanie mówi o przyjaźni i pożegnaniu.

Elis suszy jabłka

Wyspę Trolli Cariny Wolff-Brandt czytałam synom cztery razy. To opowieść o starym rybaku Elisie, który mieszka samotnie na wyspie Trollskär, daleko na morzu. Towarzyszą mu tylko pies, kozy i kury. Pewnego razu odkrywa w kufrze dziadka tajemniczy list i tu zaczyna się niesamowita przygoda z trollem. Magia tej książki polega na tym, że mały czytelnik staje się uczestnikiem życia starego rybaka. Skandynawscy autorzy potrafią przenieść dzieci do stworzonego dla nich świata dzięki szczegółowym opisom, wiernemu oddaniu barw, zapachów, smaków. Gdy Elis suszy jabłka, „czujemy” ich woń dobiegającą ze starego pieca… Czytając Muminki Tove Jansson, mamy ochotę spróbować różowych chmurek, które wylatują z kapelusza Tatusia Muminka, a wyglądają jak wata cukrowa. W dzieciństwie intensywnie odbiera się świat wszystkimi zmysłami, dlatego sugestywne obrazy porywają małych czytelników.

Pippi chodzi tyłem

Maluchy lubią książki przemawiające ich własnym językiem. Fałsz wyczuwają od razu. Nie widzą nic dziwnego w tym, że Pippi chodzi tyłem, bo same czasem to robią, ani że ma duże buty po to, by kiwać w nich palcami, gdyż one też chciałyby takie mieć. Co dla nas dziwne i niepojęte, a może raczej dawno zapomniane, jest dla dziecka codziennością. I właśnie ta dziecięca logika stanowi największy skarb ukryty w duńskich, szwedzkich czy fińskich książkach dla dzieci.

Pettson i Findus na tropie

Staruszek Pettson i jego kot Findus mieszkają pośrodku wsi w małym gospodarstwie z drewutnią, kurnikiem i szopą na narzędzia. W takiej samej zagrodzie do niedawna zamieszkiwał wraz z rodziną, uderzająco podobny do Pettsona szwedzki autor, a jednocześnie ilustrator serii opowiastek o staruszku i kocie. Jego książki o przygodach dwójki dziwacznych bohaterów ujęły miliony dzieci. Wzbogacają je zabawne ilustracje. W tej książce Pettson dowiaduje się od swojego sąsiada Gustavssona, że po okolicy grasuje lis. Postanawia zatem razem z Findusem bronić kur, a ich pomysłowość nie ma przy tym granic. Książeczki o Pettsonie i Findusie stoją na półce z ulubionymi pozycjami mojego 6-letniego syna, ale i 9-letni przysiada się, gdy je czytam, i słucha z równą ciekawością. Każdy znajduje w nich coś dla siebie. (IG-Z)

Sven Nordqvist, Polowanie na lisa, Wydawnictwo Media Rodzina, Poznań 2007, stron 26.

Jak po plaży hasały owieczki

Szwedzka autorka, znakomicie wspomagająca słowa własnymi rysunkami, wielokrotnie nagradzana za swoją oryginalną twórczość, dedykuje tę niezwykłą książkę „wszystkim dzieciom, które siedzą w cieniu i nie chcą ściągnąć skarpetek”. Kilkuletnia bohaterka Nusia siedzi w słońcu przed hotelem, gdzie nie ma ani dzieci, ani piaskownicy. Są tylko dziwnie mówiący dorośli w strojach kąpielowych. Rodzice namawiają ją, by wskoczyła do basenu, przecież dzieci lubią się kąpać. Dziewczynka nie lubi, wyrusza więc na wędrówkę. Znajduje upragniony piasek i wysepkę, na której odpoczywają owieczki. Ciąg dalszy jest tak zagadkowy, jak tylko potrafi być wyobraźnia dziecka. Oszczędna w słowach, wieloznaczna opowieść przedstawia świat najmłodszych nieprzefiltrowany okiem dorosłego. (IG-Z)

Pija Lindenbaum, Nusia i baranie łby, Wydawnictwo Zakamarki, Poznań 2008, stron 36.

Od samotności do przyjaźnihttp://www.magazynfamilia.pl/admin/Artykuly/dodaj/Dodaj,17.html

Niełatwo jest opisać dziecięcą wrażliwość na świat w taki sposób, aby zaakceptowali ją młodzi czytelnicy. Niełatwo jest w sposób wiarygodny pokazać na kartach powieści samotność. Mali odbiorcy są wymagający. Fińskiej autorce, która ma w dorobku trzydzieści książek: opowiadań, powieści, wierszy i esejów, to się naprawdę udało. Opisuje historię kilkunastoletniego chłopca. Emil z powodu rozstania rodziców przenosi się z matką do miasta, gdzie nie potrafi się odnaleźć. Pewnego dnia spotyka w barze mężczyznę, w którym odkrywa… pelikana. Przyjaźń sprawia, że dziecko i ptak zaczynają postrzegać świat takim, jakiego żadne z nich wcześniej nie znało. Ta piękna, poruszająca książka wymaga skupienia i refleksji. Co zadziwiające, kilkulatek odczytuje ją jako losy niecodziennej znajomości, starsze dziecko – znajduje w niej własne marzenia i lęki, a dorosły – czasy, gdy istniało to, co dziś niemożliwe. (IG-Z)

Leena Krohn, Pelikan. Opowieść z miasta, Wydawnictwo Dwie Siostry, Warszawa 2008, stron 255.